Memduh Şevket Esendal Kimdir Kısaca Hayatı Eserleri

Esendal, Memduh Şevket (d. 29 Mart 1883, Çorlu – ö. 16 Mayıs 1952, Ankara), öykü ve roman yazarı, siyaset adamı. Cum­huriyet sonrası Türk öykücülüğünün özgün adlanndan biridir.

Çocukluğu savaş yıllarına rastladığı için düzenli öğrenim göremedi. Babasının ölü­münden sonra ailesinin geçimini üstlenmek zorunda kaldı. 1900’de gümrük memuru oldu. Uzun süre çiftçilik yaptı. 1906’da İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne girdi. 1908’de örgütün teftiş kurulunda görevlen­dirilmek üzere İstanbul’a çağrıldı. Parti müfettişi olarak dolaştığı Anadolu ve Ru­meli’de toplumu yakından ve doğrudan gözleme fırsatı buldu. İttihat ve Terakki örgütü içinde ticaret sermayesine karşı es­nafın ve küçük girişimcilerin çıkarlarını savunan kanatta yer aldı. Toplumun meslek dayanışması ve üretim temelinde bütünleş­mesini öneren görüşlerini kabul ettirmek amacıyla 1920’de Ankara’ya gitti. İllere göre değil, meslek kuruluşlarına göre bir seçim sistemi öne sürüyordu. Mesleki Tem­sil adıyla anılan bu sistem, 1921 Anayasası’ nm hazırlık görüşmeleri sırasında bir süre tartışıldıysa da benimsenmedi. Esendal aynı yıl ortaelçi olarak Azerbaycan’a (Bakû) gönderildi. Dönüşünde, Nail Bey, Kara Kemal, Muhittin Birgen, Sadık Vicdani gibi eski örgüt arkadaşlarıyla birlikte Meslek adlı haftalık siyasal gazeteyi çıkardı (1925). Mekteb-i Sultani (Galatasaray Lisesi) ve Kabataş Lisesi’nde tarih ve coğrafya öğret­menliği yaptı. 1925-30 arasında Tahran ortaelçisi, 1930-32 arasında Elazığ milletve­kili, 1932-38 arasında Kâbil ve Moskova elçiliği yaptı. Türkiye’ye döndükten sonra Bilecik milletvekili ve 1941’de CHP genel sekreteri oldu. 1945’te kendi isteğiyle bu görevinden ayrılarak ölümüne değin yalnız­ca edebiyatla uğraştı.

Esendal ilk öykülerini 23-24 yaşlarında yazmış, ama yayımlamamıştı. Meslek gaze­tesinde 35 öyküsü çıktı, Miras adlı romanı tefrika edildi. Bu dönem ürünlerinde edebi­yatçı kimliğiyle siyasetçi kimliğini ayrı tut­mak için M. Ş. E., Mustafa Memduh, Mus­tafa Yalınkat, M. Oğulcuk, İstemenoğlu gibi takma adlar kullandı. Uzun bir suskun­luk döneminden sonra Ayaşlı ile Kiracıları (1934, 1988) adlı yapıtıyla CHP’nin 1942’de düzenlediği roman yarışmasında derece al­dı. Yazarlığının ikinci verimli dönemini 1946-52 arasında yaşadı. Sanat ve Edebiyat (1947), Seçilmiş Hikâyeler Dergisi (1947- 48), Ulus (1948-49), Ülkü (1949), Hisar

  • , Pazar Postası (1951), Türk Dili
  • gibi gazete ve dergilerde yayımladığı öykülerle büyük yankı uyandırdı. Öyküleri­nin bir bölümünü Hikâyeler I. Kitap (1946) ve Hikâyeler II. Kitapla (1946) topladı. Bunlardan birincisi Otlakçı (5. bas. 1989), İkincisi Mendil Altında (3. bas. 1983) başlı­ğıyla 1958’de yeniden yayımlandı.

Esendal’ın öykülerinde ele aldığı sorunlar, konular, kişiler büyük çeşitlilik gösterir. Onun için önemli olan, sıradan insanların gündelik yaşamlarıdır. İşlediği başlıca tema­lar ev içi yaşamı, aile ilişkileri, kahve ve mahalle ortamı ve köylülerdir. Siyasal gö­rüşlerine paralel olarak edebiyatta da katı sınıf ilişkileriyle belirlenmemiş bir toplum yaşamının özlemini dile getirir. Olayları ve kişileri önyargısız, sevecen, gerçekçi bir tutumla ele alır. Yapıtlarının belirleyici özelliği yalınlıktır. Bu tutumuyla Ömer Seyfettin, Refik Halit Karay, Yakup Kadri Karaosmanoğlu gibi öykücülerden ayrılır. Bir söyleşi havası içinde, ayrıntılardan arın­mış günübirlik yaşam görüntülerini sapta­maya çalışır. Yapıtlarında uzun boylu çö­zümlemelere girmekten kaçınır. Dilde de yalınlığı, duruluğu benimsemiş, konuşma dilini temel alan bir yazı dilinin öncülüğünü üstlenmiştir. Öykülerinde olduğu gibi, ro­manlarında da Cumhuriyet’in ilk yıllarında­ki değişme, yenilenme sürecinde insanların günlük yaşam koşullarını ele almıştır.

Öbür önemli yapıtları ölümünden sonra basılmıştır. Bunlar arasında Temiz Sevgiler (1983, 2 cilt), Veysel Çavuş (1984), Bir Kucak Çiçek (1984), İhtiyar Çilingir (1984), Bizim Nesibe (1985), Kelepir 119861 adlı öykü kitapları ve Vassaf Bey (1983) adlı romanı sayılabilir. Bütün Eserleri, dokuz cilt olarak 1983-84 yıllarında yayımlan­mıştır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir