Eskimo Dilleri Hakkında Kısaca Bilgi

Eskimo-Aleut dilleri, Grönland, Kanada, Alaska ve Sibirya’nın doğusunda Eskimolar ile Aleutlann konuştuğu dil ailesi. Aleut dili, günümüzde üç lehçesi konuşulan tek bir dildir. Eskimo dili ise iki koldan oluşur: Sibirya’da ve Alaska’nın güneybatısında konuşulan Yuk ya da Yupik dili ile Alaska’ nın kuzeyinde, Kanada ve Grönland’da konuşulan Inuk ya da Inupik dili. Her iki kol da birkaç lehçeden oluşur. Eskimo Dilleri Hakkında Kısaca Bilgi

Eskimo ve Aleut dilleri akraba olmakla birlikte oldukça farklı dillerdir; bilindiği kadarıyla başka akraba dilleri yoktur. Aile­nin en küçük kolu ve günümüzde konuşan­larının sayısı büyük ölçüde azalmış olan Aleut dilinin yayıldığı alan, eskiden Alaska Yarımadasında Eskimo dilinin konuşulduğu bölgeye kadar uzanıyordu. Günümüzde, Aleutlann 1820’lerde yerleştiği Bering De­nizindeki Pribilof Adalarında ve Aleut Adalannda konuşulmaktadır. Aleutlann 1826’da yerleştikleri Rusya Federasyonu’na ait Komandor Adalarında da Aleut dilini konuşan az sayıda insan vardır.

Eskimo dilindeki ilk kitap, Grönland’a giden Norveçli misyoner Hans Eğede tara­fından 1742’de Latin alfabesiyle yayımlan­mıştır. Eskimo dilinin yazımında, bu tarih­ten başlayarak, değişik yazım kuralları kul­lanılmıştır. Bunlar arasında, Latin alfabesi­ne dayanan ve 1851’de Moravya Kardeş­lik Kiliseleri’nden Alman Samuel Klein- schmidt’in sistemleştirdiği Grönland ya­zım kuralları; başlangıçta Kri Yerlileri için geliştirilen ve Kilise Misyoner Derneği’nden Edmund J. Peck’in 1878’de Kanada’nın iç kesimlerindeki Eskimolara tanıttığı hece çizelgesi; 1920’lerde Moravyalı misyonerle­rin Alaska’da konuşulan Yupik dilinin yazı­mında kullandıkları Latin alfabesi; 1948’den sonra Alaska’nın kuzeyindeki Protestan misyonerlerin Latin alfabesinde bazı deği­şiklikler yaparak geliştirdikleri bir alfabe ve Rusya’da Eskimolann gittiği okullarda kul­lanılan ve gene Latin alfabesinin değiştiril­mesiyle geliştirilmiş daha eski bir alfabenin yerini alan (1937) Rus Kiril alfabesi sayılabi­lir. Rusya Alaskası’nda Ortodoks misyoner İvan Veniamov yaklaşık 1830’da Aleut dilinin yazımına uygun bir Kiril alfabesi geliştirmiştir. Bu alfabe 1848’de Güney Eskimo dilinin yazımında da kullanılmıştır.

Eskimo ve Aleut dillerinin görece basit bir ses sistemi vardır. Yupik dilinde dört ünlü, Inupik ve Aleut dillerinde ise yalnızca üç ünlü vardır. Eskimo dilindeki ünsüzlerin sayısı, lehçelere göre 13-21 arasında değişir.

Eskimo dili bükünlü bir dildir. Bu dilde çok sayıda sonek bulunmakla birlikte, önek ya da bileşik sözcükler yoktur. Aleut dilin­de sözcük biçimleri daha basit, sözdizim kuruluşları ise daha karmaşıktır. Sonekler, genellikle sözcük gövdesinde değişiklik ya­pılarak kullanılır.

Adlar, sayı (tekil, ikil, çoğul) ve iyeliğe göre çekilir. Hem geçişsiz eylemin öznesi, hem de geçişli eylemin nesnesi bağımsız durumdadır. Öte yandan geçişli eylemin öznesi bağımlı durumdadır. Eylem kipleri bildirme, soru, buyrum, istek kipleri ile ortaçları ve bazı başka biçimleri içerir. Öteki kip ilişkileri ve zamanlar, eylem köküne sonekler getirmeye dayanan türet­meler yoluyla, Aleut dilinde ayrıca yardımcı eylemlerle belirtilir.

Sözcük dağarcığının önemli bir özelliği, çok sayıda gösterme adılına yer vermesidir. Batı Eskimo ve Aleut dillerinde bunların sayısı 30’a yakındır. Eskimo-Aleut dillerin­de türetme yoluyla yeni sözcükler oluştur­ma olanakları sınırsız denebilecek ölçüde zengindir. Sözcük gövdelerinin sayısı ise öteki dillere oranla azdır; hakkında daha geniş bilgi bulunan Batı örönland dilinde bunların sayısı 2 binin altındadır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir