Danıştayın Görevleri Nelerdir Kısaca

Danıştay, idari davaları gören ve karara bağlayan yüksek idare mahkemesi ve yürüt­me organıyla merkezî idarenin yönetim işlerinde görevli en yüksek danışma ve inceleme kurulu. Bağımsız bir anayasa ku­rumu olan Danıştay, Kurtuluş Savaşı’ndan sonra kaldırılan Şûra-yı Devlet’in(*) yerine geçmiş ve ilk kez 1924 Anayasası’nın 51. maddesinde düzenlenerek 1925 tarihli ve 669 sayılı yasayla kurulmuştur. 1927’de çalışmaya başladıktan sonra, 1931’de kuru­luş yasası değiştirilmiş, 1938’de de 3546 sayılı yasayla yeniden düzenlenmiştir. Bu yasa da 1948’de ve 1959’da iki kez değiştiril­miştir. 1961 Anayasası, 1924 Anayasasın­dan farklı olarak Danıştay’ı yargı bölümü içerisinde düzenlemiş olmakla birlikte, bir idare ve danışma organı olma niteliğini de korumuştur. 1961 Anayasası’nın 140. mad­desinde öngörülen Danıştay Kanunu ancak 1964’te çıkarılabilmiştir. Bu yasa da 1973 tarihli ve 1740 sayılı yasayla değiştirilmiştir. Milli Güvenlik Konseyi (MGK) dönemin­de çıkarılan 6 Ocak 1982 tarihli ve 2575 sayılı yasa Danıştay’ı önceki statüsünden farklı olarak özel görevli bir ilk derece mahkemesi ve genel görevli bir temyiz mercii durumuna getirmiş ve yeniden örgüt­lemiştir. Yasa Danıştay’ın aynı zamanda bir idare ve danışma organı olma niteliğinde herhangi bir değişiklik yapmamıştır.

Yapısı. Danıştay kurul halinde çalışan bir organdır. İkisi yönetsel, sekizi de yargısal görevler yapan 10 daireden oluşur. Ayrıca gene yönetşel görevler yapmak üzere kuru­lan İdari İşler Kurulu ile Genel Kurul; yargısal görevleri yerine getiren İdari Dava Daireleri Genel Kurulu ile Vergi Dava Daireleri Genel Kurulu ve İçtihatları Birleş­tirme Kurulu gibi organları vardır. Yasa bunlardan başka Başkanlık Kurulu ile Di­siplin Kurulu ve Yüksek Disiplin Kurulu oluşturulmasını öngörmüştür. Her daire bir başkan ve en az dört üyeden oluşur. Dairelerde yeteri kadar tetkik hâkimi bulu­nur. Görüşme sayısı beştir ve kararlar oy çokluğuyla verilir.

idari İşler Kurulu idari dairelerin başkan ve üyeleriyle her yıl Genel Kurul’ca seçile­cek 10 dava dairesi başkan ve üyesinden oluşur. Bu kurula Danıştay başkanı ya da başkan vekillerinden biri başkanlık eder; toplanma ve görüşme yeter sayısı 15’tir. Kararlar oy çokluğuyla verilir.

Genel Kurul Danıştay başkanı, Danıştay başsavcısı, başkan vekilleri, daire başkanla­rı ve üyelerle genel sekreterden oluşur. Toplanma ve görüşme yeter sayısı başkan ve üyelerin tam sayısının yarısından fazlası­dır. Kararlar oy çokluğuyla verilir. İdari ve Vergi Dava Daireleri genel kurul­ları, ayrı ayrı idari dava daireleri başkanla­rıyla üyelerinden ve vergi dava daireleri başkanlarıyla üyelerinden oluşur. İçtihatları Birleştirme Kurulu Danıştay başkanı, Danıştay başsavcısı, dava daireleri başkanları ve üyelerinden kurulur. Toplan­ma ve görüşme yeter sayısı 31’dir. Toplantı­da hazır bulunanlar çift sayıda olursa en kıdemsiz üye kurula katılmaz. Esas hakkın­daki kararlar birinci toplantıda kurul üye sayısının salt çoğunluğuyla, bu toplantıda karar yeter sayısı sağlanamazsa ikinci top­lantıda mevcudun salt çoğunluğuyla verilir. Kurulun öteki kararları oy çokluğuyla verilir.

Başkanlık Kurulu Danıştay başkanının başkanlığında başkan vekilleri ile Genel Kurul’ca seçilecek bir idari daire başkanı, bir idare dava dairesi başkanı, bir vergi dava dairesi başkanı ve bir üyeden oluşur. Danıştay başsavcılığını ilgilendiren işlerle kurulca gerekli görülen öteki işlerin görü­şülmesinde, başsavcı toplantılara katılır ve oy kullanır. Kararlar oy çokluğuyla verilir. Bütün bu kurullarda oylarda eşitlik duru­munda başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış sayılır.

Disiplin Kurulu Genel Kurul’un her tak­vim yılı başında seçeceği bir daire başkanıy­la bir üyeden ve birinci sınıfa ayrılmış bir tetkik hâkimi ve Danıştay savcısından olu­şur. Genel sekreter kurulun doğal üyesidir. Daire başkanı kurula başkanlık eder. Ka­rarlar oy çokluğuyla verilir. Yüksek Disiplin Kurulu, her takvim yılının başında, Danıştay başkanı. Genel Kurul’ca her daireden seçilecek birer üyeyle ikisi dava daireleri ve biri de idari daireler başkanları arasından seçilecek üç daire başkanından kurulur. Danıştay başsavcısı kurulun doğal üyesidir. Kurul üye tam sayısı ile toplanır ve üçte iki oy çokluğuyla karar verir.

Danıştay üyeleri, idari yargı yargıç ve savcılığı, bakanlık, müsteşarlık, elçilik, vali­lik, generallik, amirallik, Cumhurbaşkanlığı genel sekreterliği, genel ve katma bütçeli dairelerde ya da kamu kuruluşlarında genel müdürlük ya da en az bu derecedeki tetkik ve teftiş kurulu başkanlığı, yükseköğretim kurumlarında hukuk, iktisat, maliye, kamu yönetimi profesörlüğü, bakanlık başhukuk müşavirliği, müşavir avukatlığı ya da muha- kemat müdürlüğü yapanlar arasından seçilir.

Danıştay’da boşalan üyeliklerin dörte üçü idari yargı yargıç ve savcıları, dörtte biri ise öteki görevliler arasından seçilir. İdari yargı yargıçlığı ve savcılığı görevlerinde bulunan­lar Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’n- ca(*), öteki görevlerde bulunanlar ise Cumhurbaşkanınca Danıştay üyeliğine seçilir.

Danıştay başkanı, başsavcısı, başkan ve­killeri ve daire başkanları kendi üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulu’nca üye sayısının salt çoğunluğuyla seçilir. Danıştay başkanı ve başsavcı seçilebilmek için sekiz yıl, başkan vekili ve daire başkanı seçilebil­mek için altı yıl süreyle Danıştay üyeliği yapmış olmak gerekir. Bu görevlerin sürele­ri dört yıldır. Süresi bitenler yeniden seçile­bilirler.

Danıştay tetkik hâkimleriyle savcıları beş yıl meslekte hizmet etmiş idari yargı yargıç­ları arasından gene Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nca atanırlar. Danıştay dava dairelerinde görev yapacak üyelerin, yüksek öğrenimlerini hukuk, siya­sal bilimler, idari bilimler, iktisat ya da maliye alanlarında yapmış olmaları gerekir. Görevleri. Danıştay’ın yargı ile ilgili görev­leri yanında idari görevleri de vardır. Damştayın yargı ile ilgili görevleri şunlar­dır: 1) İlk derece mahkemesi olarak Bakan­lar Kurulu kararlarına, müşterek kararna­melere, başbakanca alınacak kararlara, ba­kanlıkların düzenleyici işlemlerine ve yasa­nın 24. maddesinde gösterilen öteki idari işlemlere karşı açılacak iptal ve tam yargı davaları ile imtiyaz sözleşmelerinden doğan idari davaları çözümlemek, il merkezi bele­diyeleri ile il özel idarelerinin seçilmiş organlarının organlık sıfatını yitirmeleri ko­nusundaki istemleri inceleyip karara bağla­mak; 2) temyiz mercii olarak, ilk derece idare ve vergi mahkemelerinin bölge idare mahkemelerine(*) itiraz yoluyla götürüle- meyen kararlarını inceleyip karara bağla­mak; 3) uyuşmazlık mercii olarak, idari yargı yerleri arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarını gidermek; 4) bir dairenin ya da İdari ve Vergi Dava Daireleri Genel Kurullan’nın kendi kararlan arasında, bir daire ile İdari ve Vergi Dava Daireleri Genel Kurullan’nın kararları arasında ve bir dairenin kararıyla başka bir dairenin karan arasında çıkan içtihat aykırılıklarını gidermek amacıyla içtihatlan birleştirmek. Damştayın idari görevleri ise şunlardır: 1) Başbakanlıkça ya da Bakanlar Kurulu’nca gönderilen yasa tasarı ve önerileri hakkında görüş bildirmek; 2) tüzük tasanlannı ve imtiyaz sözleşme ve şartlaşmalanm incele­mek; 3) cumhurbaşkanlığı ve başbakanlıkça gönderilen işler hakkında görüş bildirmek; 4) merkezî idare makamlan arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarım gidermek (devletle öteki kamu tüzel kişilerinin organ ve makamları arasındaki görev ve yetki uyuşmazlıkları dava konusu yapılmak ge­rektiğinden idari yoldan çözümlenemez); 5) il özel idarelerine ilişkin mevzuat hükümle­riyle öngörülen konularda idari denetim yapmak; 6) Memurin Muhakematı Hakkın­da Kanun’a göre memurlann ceza kovuştur­masına ilişkin idari ve yarı yargısal kararlar vermek.

Yasa tasarısı ve önerilerinin Danıştay’ın incelemesine sunulması zorunlu olmamakla birlikte, tüzük tasarılarının incelemeye su­nulması 1982 Anayasası’nın 115. maddesiy­le zorunlu kılınmıştır. 1961’den bu yana hiçbir yasa tasarı ya da önerisi Danıştay’ın incelemesine sunulmamıştır. Danıştay ile hükümet ve bakanlıklar ara­sındaki ilişkiler, Başbakanlık aracılığıyla sağlanır. Özel kişiler Danıştay’a görüş al­mak için başvuramazlar; buna karşılık idari uyuşmazlıkların çözülmesi için doğru­dan doğruya dava açabilirler. Genel bütçe içinde kendine özgü bir yeri olan Danıştay’ın yönetimi ve temsili Danış­tay başkanına aittir. Danıştay her ne kadar bağımsız bir yüksek mahkeme ve en üst idari yargı merciiyse de, hem 2575 sayılı yasanın, hem de 1982 Anayasası’nın konuya ilişkin düzenlemeleri, bu idari yargı yerini adli yargı yerlerine çok yakmlaştırmıştır. Bu durum, temeli daha 19. yüzyılın ikinci yarısında atılarak yüzyıl içerisinde Fransa örneğine paralel bir biçimde geliştirilmiş olan idari rejimi ciddi bir biçimde zayıflat­mıştır. Ayrıca bak. devlet şûrası.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir